Kluki to niewielka wieś w samym sercu Słowińskiego Parku Narodowego, tuż nad brzegiem Jeziora Łebsko. To właśnie tutaj znajduje się jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie można zobaczyć autentyczną kulturę Słowińców – kaszubskiej ludności, która przez wieki zamieszkiwała te tereny. Muzeum Wsi Słowińskiej to nie typowy skansen z przeniesionymi budynkami ustawionymi w sztucznej scenerii. Tutaj stare chałupy stoją w swoich oryginalnych miejscach, między nimi biegnie zwykła droga publiczna, a kilkusetletnie drzewa rosną tam, gdzie zawsze rosły.
Spacer po muzeum to podróż w czasie do XIX-wiecznej wsi rybackiej, gdzie życie toczyło się w rytm pór roku i połowów na jeziorze.
- autentyczne chałupy w oryginalnych miejscach
- unikalny system kominowy w najstarszej chałupie
- interaktywne wystawy o historii Pomorza
- malownicze widoki przez cały rok
- lokalne festiwale folklorystyczne i tradycje
Skansen wpisany w żywą wieś
Muzeum powstało w 1963 roku jako niewielka Zagroda Muzealna – pojedyncza chałupa pokazująca, jak żyli Kaszubi nadłebscy. Dopiero w latach siedemdziesiątych, gdy kolejne fale Słowińców wyjeżdżały do Niemiec, Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku zdecydowało się na stworzenie większego skansenu. Pomysł był genialny w swojej prostocie: nie budować sztucznej wioski na obrzeżach, tylko odtworzyć układ przestrzenny Kluk dokładnie tam, gdzie zawsze był.
Dziś na obszarze dziesięciu hektarów stoi siedem zagród z budynkami gospodarczymi, studniami, piecami chlebowymi i piwnicami. Wszystko to wplecione w funkcjonującą wieś – przez środek muzeum przechodzi droga, po której jeżdżą samochody mieszkańców. To właśnie ta symbioza starego i współczesnego sprawia, że miejsce nie czuje się jak wystawowa rekonstrukcja, tylko jak fragment żywej historii.
W Klukach można zobaczyć oryginalne klumpy – specjalne buty dla koni, które ułatwiały zwierzętom przeprawianie się przez podmokłe tereny wokół jeziora. To jeden z wielu dowodów na to, jak miejscowa ludność musiała przystosowywać się do życia w otoczeniu wód i bagien.
Co zobaczysz w słowińskich chatach
Najstarsza chałupa pochodzi z końca XVIII wieku i jest prawdziwą perełką architektoniczną. Zastosowano w niej unikatowy system ogniowy typu komin-kuchnia, który pozwalał ogrzewać dom i gotować jednocześnie. W środku urządzono wystawę „Wokół kuchennego pieca”, pokazującą, jak wyglądała pomorska kuchnia na przełomie XIX i XX wieku.
Każda z zagród opowiada inną historię. W trzyrodzinnej chałupie można zobaczyć mapy i dokumenty dotyczące historii Pomorza, posłuchać przez specjalne stanowiska odsłuchowe legend o powstaniu wsi oraz autentycznych opisów życia Kaszubów nadłebskich. W budynkach inwentarskich urządzono niewielkie wystawy pokazujące najważniejsze dziedziny życia Słowińców – od rybołówstwa po codzienne zajęcia domowe.
Inne chałupy prezentują wnętrza mieszkań z różnych okresów. Można prześledzić, jak zmieniało się wyposażenie domów, jakich narzędzi używano, jak urządzano przestrzeń do życia w ciasnych, ale funkcjonalnych pomieszczeniach.
Czarne Wesele i inne imprezy folklorystyczne
Muzeum można zwiedzać przez cały rok – białe chałupy w czarną kratę wyglądają malowniczo nawet zimą, przysypane śniegiem. Prawdziwe życie wraca tu jednak latem, gdy odbywają się liczne imprezy folklorystyczne. To właśnie wtedy pracownicy muzeum w tradycyjnych strojach pokazują dawne zwyczaje, rzemiosła i codzienne czynności.
Sezon otwiera Czarne Wesele (1-3 maja) – największa impreza przyciągająca tysiące turystów. Nazwa pochodzi od tradycyjnych czarnych strojów weselnych Słowińców. Podczas tego wydarzenia można zobaczyć rekonstrukcję dawnego wesela z muzyką, tańcami, tradycyjnymi potrawami i obrzędami.
W kalendarium muzeum znajdziesz też:
- Festyn z okazji Dnia Dziecka (1 czerwca, godz. 11-14)
- W niedzielę u Klicków – cotygodniowe pokazy w każdą niedzielę lipca i sierpnia (godz. 11-15)
- W słowińskiej zagrodzie – seria wydarzeń na przełomie lipca i sierpnia (wtorek-sobota, godz. 10-16)
- Wkoło ryby – trzecia niedziela sierpnia (godz. 10-16)
- Pożegnanie lata w skansenie – trzecia niedziela września (godz. 10-16)
W 2013 roku muzeum odwiedził prezydent Bronisław Komorowski wraz z mamą, Jadwigą Komorowską. Okazało się, że w latach powojennych pracowała ona w Klukach jako opiekunka dzieci na kolonii, a później napisała pracę magisterską o relacjach między miejscową a napływową ludnością.
Słowiński Park Narodowy tuż obok
Kluki leżą niemal w samym centrum Słowińskiego Parku Narodowego, słynącego z ruchomych wydm i unikalnej przyrody. Po zwiedzeniu muzeum warto wybrać się na spacer – niedaleko znajduje się drewniany pomost i wieża widokowa, z której rozciąga się widok na jezioro i białe wydmy w tle. To doskonałe połączenie kultury i natury w jednym miejscu.
Sama wieś Kluki to koniec drogi – dalej nie da się jechać, można tylko zawrócić. Ta izolacja sprawia, że miejsce zachowało swój spokojny, nieco oddalony od świata charakter.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum spodoba się miłośnikom historii i etnografii, ale nie tylko. Rodziny z dziećmi znajdą tu dużo przestrzeni do zwiedzania na własną rękę, a latem – mnóstwo atrakcji podczas imprez folklorystycznych. Dzieci fascynują się starymi chatami, zwierzętami gospodarskimi (jeśli akurat są na terenie) i możliwością zobaczenia, jak wyglądało życie bez prądu i internetu.
Fotografom muzeum oferuje mnóstwo ciekawych kadrów – od detali architektonicznych po całe zagrody na tle przyrody. Jesienią, gdy liście opadają, a poranną mgłą spowija jezioro, klimat jest wręcz magiczny.
Informacje praktyczne – dojazd, czas zwiedzania
Muzeum znajduje się w Klukach pod adresem Kluki 27, 76-214 Smołdzino. Dojazd z Łeby lub Rowy: kierujesz się na Smołdzino, tam za przystankiem PKS skręcasz w lewo na Kluki (12 km). Jedziesz główną drogą aż do końca wsi – tam jest muzeum.
Kontakt: tel. +48 59 846 30 20, e-mail: [email protected]
Muzeum jest oddziałem Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku i można je zwiedzać przez cały rok. Na spokojne zwiedzanie warto zarezerwować przynajmniej 1,5-2 godziny. Jeśli planujesz wizytę podczas jednej z imprez folklorystycznych, przewiduj znacznie więcej czasu – wtedy na terenie dzieje się dużo, są pokazy, warsztaty i tłumy zwiedzających.
Najbliższe noclegi znajdziesz w samych Klukach (są tu agroturystyki i pokoje gościnne), w Smołdzinie lub w oddalonych o kilkanaście kilometrów kurortach – Łebie, Rowach czy Ustce. Muzeum to doskonały punkt programu zwiedzania Słowińskiego Parku Narodowego – można połączyć kulturę z wędrówkami po wydmach i plażowaniem.