Zagroda Albrechta w Swołowie to autentyczne gospodarstwo zamożnego pomorskiego chłopa z XIX wieku, które dziś funkcjonuje jako oddział Muzeum Pomorza Środkowego. To nie jest typowa placówka muzealna z eksponatami za szybą – tutaj można dotknąć historii, zobaczyć jak pracują tkacze i garncarze, a nawet pomóc przy karmieniu zwierząt. Miejsce leży w sercu tak zwanej Krainy w Kratę, regionu słynącego z charakterystycznej architektury szachulcowej.
- możliwość dotknięcia historii
- interaktywne warsztaty rzemieślnicze
- zachowana architektura szachulcowa
- naturalny skansen z 15 obiektami
- piękny
- wiejski krajobraz
Czworoboczna zagroda na Pomorzu – jak żyli bogaci chłopi
Siedlisko numer 8 w Swołowie to klasyczny przykład czworobocznej zagrody, jakie dominowały na Pomorzu w XIX i na początku XX wieku. Charakterystyczny układ budynków tworzył zamknięte podwórze, do którego wjeżdżało się przez bramę w budynku bramnym. Naprzeciwko stała chata mieszkalna, po bokach zaś stodoła oraz zabudowania gospodarcze – stajnia, obora, chlew.
Rodzina Albrechtów gospodarowała w Swołowie co najmniej od 1659 roku, co potwierdzają źródła pisane. W najlepszych czasach uprawiali około 50 hektarów ziemi, co stawiało ich w gronie najbogatszych gospodarzy w okolicy. Obecne budynki pochodzą z XIX wieku i zostały przejęte przez muzeum w 2002 roku. Kilka lat później przeszły gruntowny remont – część rozebrano i odbudowano oryginalnymi metodami na starych fundamentach, część po prostu odrestaurowano.
Architektura w kratę – co to właściwie znaczy
Swołowo nazywane jest stolicą Krainy w Kratę i nie bez powodu. W tej niewielkiej wsi zachowało się aż 70 budynków w konstrukcji szachulcowej, zwanej też ryglową. Charakterystyczne są czarne drewniane elementy tworzące kratę oraz bielone wapnem wypełnienia między nimi. To konstrukcja kratownicowa, która była typowa dla tego regionu Pomorza.
Najstarszym obiektem w Swołowie jest kurna chata z końca XVII i początku XVIII wieku. W latach 40. i 50. XX wieku badania archeologiczne odkryły tu ślady osadnictwa z czasów rzymskich – między innymi szklany pucharek i srebrną czarkę sprzed dwóch tysięcy lat.
Wieś ma nietypowy układ – to rzadki typ wsi placowej, zwanej owalnicą, ze stawem pośrodku. Dzięki zachowaniu zabytkowej zabudowy całe Swołowo funkcjonuje jak naturalny skansen. Muzeum zarządza tu 15 obiektami.
Co można zobaczyć w Zagrodzie Albrechta
Dom mieszkalny to serce zagrody. W środku urządzono ekspozycję pokazującą życie codzienne bogatego pomorskiego gospodarza z początku XX wieku. Sale wystawowe wzbogacono dużymi fotografiami, które pomagają poczuć klimat dawnego warsztatu tkackiego czy wiejskiej gospody.
W budynkach gospodarczych znajdują się różne atrakcje. W oborze działa punkt sprzedaży rękodzieła oraz warsztaty udostępniane miejscowym rzemieślnikom. Można tu podpatrzyć przy pracy tkaczy, garncarzy czy stolarzy. Muzeum nie ogranicza się do pokazywania – zwiedzający mogą wziąć udział w pracach gospodarskich, na przykład przy oporządzaniu zwierząt. Na przyległych do zagrody hektarze ziemi pasą się konie i owce.
Jeden z budynków, pierwotnie zamieszkiwany przez sezonowych pracowników rodziny Albrechtów, przekształcono w restaurację. Gospoda Swołowo serwuje tradycyjne dania z gęsiny pomorskiej i w sezonie jest czynna codziennie.
Dla rodzin z dziećmi i nie tylko
W ogrodzie rosną stare drzewa owocowe – czereśnie, jabłonie, grusze. Uprawia się tu też warzywa i kwiaty, więc wiosną i latem jest naprawdę malowniczo. Dla najmłodszych przygotowano etnoplac zabaw z drewnianymi huśtawkami, bujakami i zabawkami stylizowanymi na dawne czasy.
Wiosną i latem odbywają się tu imprezy plenerowe – rodzinne pikniki, festiwale muzyczne, letnie pokazy filmów z cyklu Filmowa Zagroda. Na stałe do kalendarza wpisał się Regionalny Konkurs na Nalewkę Pomorską. Dla grup zorganizowanych ogród można wynająć na spotkania czy imprezy integracyjne, a dla dzieci i grup szkolnych organizuje się ogniska.
Zagroda sprawdzi się zarówno jako punkt wypadowy dla rodzin z dziećmi (dzieci będą zachwycone zwierzętami i placem zabaw), jak i dla osób zainteresowanych historią, architekturą czy kulturą ludową. To też dobry pomysł na wycieczkę dla grup szkolnych – dzieci mogą tu zobaczyć, jak wyglądało życie na wsi przed stu laty, i to nie tylko teoretycznie.
Swołowo – żywe muzeum w krajobrazie
Warto pamiętać, że Zagroda Albrechta to tylko jeden z 15 muzealnych obiektów w Swołowie. Całe muzeum nosi nazwę Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie i jest oddziałem etnografii Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Unikatowość tego miejsca polega na tym, że znajduje się w żywej wsi – obok zabytkowych zagród stoją domy, w których mieszkają ludzie, a zabytkowa architektura miesza się z codziennym życiem.
Wśród innych ekspozycji muzealnych można zobaczyć dawne rzemiosła – ciesielstwo, stolarstwo, tkactwo, kowalstwo. W Zagrodzie Inicjatyw Twórczych działa Centrum Kultury i Biblioteka Publiczna Gminy Słupsk. To przestrzeń dla lokalnych artystów i rzemieślników, miejsce realizacji projektów artystycznych na płaszczyźnie lokalnej i międzynarodowej.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia, ceny, dojazd
Zagroda Albrechta znajduje się w Swołowie pod numerem 8, około 16 kilometrów od Słupska. Z centrum Słupska (ulica 3 Maja) dojeżdża się tu samochodem w niecałe 20 minut.
Godziny otwarcia:
- Poniedziałek: 10:00-15:00 (tylko Zagroda Albrechta, pozostałe obiekty muzeum nieczynne)
- Wtorek: 10:00-16:00
- Środa-niedziela: 10:00-18:00
We wtorki wstęp do jednej z trzech zagród (Zagrody nr 8) jest bezpłatny w godzinach 10:00-15:00. Warto to wykorzystać, jeśli chce się zwiedzić miejsce bez dodatkowych kosztów.
Na zwiedzanie samej Zagrody Albrechta wystarczy godzina, może półtorej, jeśli chce się spokojnie poobserwować pracę rzemieślników i posiedzieć w ogrodzie. Jeśli planuje się zwiedzanie większej liczby obiektów muzealnych w Swołowie, warto zarezerwować pół dnia.
Miejsce jest dobrze oznakowane, a parking znajduje się w pobliżu zagrody. Latem warto zabrać koc na piknik – ogród zachęca do dłuższego zostania, zwłaszcza gdy dzieci bawią się na etnoplacu zabaw.