Zamek Książąt Pomorskich Słupsk

W Słupsku, tuż nad rzeką Słupią, stoi budynek który wyróżnia się na tle pomorskich zamków. Tam gdzie dominuje gotycka czerwona cegła, pojawia się renesansowa elegancja z dużymi oknami i ozdobną wieżą. To Zamek Książąt Pomorskich, który od 1965 roku mieści Muzeum Pomorza Środkowego. Co ciekawe, to właśnie tutaj znajduje się największa na świecie kolekcja prac Witkacego.

Historia zamku – od książęcej rezydencji do magazynu zbożowego

Zamek powstał w 1507 roku z inicjatywy Bogusława X zwanego Wielkim, władcy Pomorza Zachodniego z rodu Gryfitów. Wzniesiono go na dawnym dziedzińcu młyńskim jako dwukondygnacyjną, gotycką budowlę mieszkalną. Nie minęło jednak sto lat, gdy pod koniec XVI wieku obiekt przeszedł gruntowną metamorfozę.

Dodano trzecią kondygnację, pojawiły się wykusze i ryzality, a ściany przebito dużymi, szerokimi oknami. Zamek z surowiej gotyckiej siedziby przekształcił się w okazałą renesansową rezydencję. W środku gromadzono bogate zbiory – gobeliny, obrazy, wyroby rzemiosła artystycznego i pamiątki rodowe Gryfitów.

Dobra passa trwała do 1637 roku, kiedy zmarł ostatni z Gryfitów – Bogusław XIV. Zamek formalnie pozostawał jeszcze w rękach potomków rodu do 1684 roku, ale po tym czasie zaczął się jego powolny upadek. W 1731 roku Fryderyk Wilhelm I kazał wywieźć cenne wyposażenie do Berlina, część sprzedano na aukcji.

Ogołocony ze splendoru budynek zamieniono najpierw w magazyn zbożowy dla wojska, potem w skład broni. W 1815 roku uderzenie pioruna uszkodziło wieżę – częściowo ją rozebrano, nadbudowano czwartą niską kondygnację, a duże okna zamurowano tworząc znacznie mniejsze otwory. Po II wojnie światowej mieściła się tam nawet wytwórnia lin i siatek.

Przy wejściu do muzeum stoi jedyny na Pomorzu średniowieczny kamień pokutny zabójcy z 1387 roku. To ślad dawnego zwyczaju polubownego rozwiązywania sporów – zabójca mógł uniknąć tortur stawiając taki kamień i spełniając szereg zobowiązań wobec rodziny ofiary.

Co zobaczyć w Muzeum Pomorza Środkowego

Dopiero po serii prac konserwacyjnych zakończonych w 1965 roku zamek odzyskał renesansowy wygląd i stał się siedzibą muzeum. Dziś można w nim zwiedzić cztery wystawy stałe, z których każda pokazuje inny aspekt historii regionu.

Wystawa „Skarby książąt pomorskich” prezentuje eksponaty związane z ostatnimi Gryfitami – można tam poczuć atmosferę dawnej książęcej rezydencji. Ekspozycja „Z przeszłości Słupska” skupia się na historii miasta i jego mieszkańcach, pokazując jak zmieniało się życie w tym pomorskim ośrodku na przestrzeni wieków.

„Sztuka dawna Pomorza od XIV do XVIII wieku” to prawdziwa gratka dla miłośników sztuki sakralnej i rzemiosła. Zobaczyć tam można gotycką rzeźbę, renesansowe gobeliny, elementy uzbrojenia, meble z dawnych pomorskich dworów oraz numizmaty. Ostatnia wystawa stała – „Przy wspólnym stole” – pokazuje sztućce i akcesoria kulinarne od XVII do XXI wieku.

Witkacy – główna atrakcja muzeum

Chlubą słupskiego muzeum jest największa na świecie kolekcja prac Firmy Portretowej Stanisława Ignacego Witkiewicza. To właśnie tutaj można zobaczyć unikalne portrety wykonane według słynnych „zasad Firmy Portretowej”, gdzie klienci mogli wybierać różne typy portretów – od trzeźwego po wykonany pod wpływem różnych substancji.

Dla wielu zwiedzających to właśnie kolekcja Witkacego jest głównym powodem wizyty w zamku. Trudno o lepsze miejsce do obcowania z twórczością tego ekscentrycznego artysty niż renesansowe wnętrza dawnej książęcej siedziby.

Po śmierci Jana Fryderyka w 1600 roku zamek stał się wdowią siedzibą księżnej Erdmuty. To ona odbudowała podominikański kościół i założyła ogród wokół zamku na ziemi wykupionej od mieszczan. Do ogrodu prowadziła furta przy rzece i ścieżka na miejskich wałach.

Widok z wieży zamkowej

W sezonie letnim, przy sprzyjającej pogodzie, można wejść na szczyt wieży zamkowej. Stamtąd rozciąga się panorama współczesnego Słupska – ciekawe zestawienie historycznego budynku z miejskim krajobrazem XXI wieku. Wejście na wieżę kosztuje dodatkowo 5 złotych (bilet normalny) lub 3 złote (ulgowy), ale widoki rekompensują ten niewielki wydatek.

Warto pamiętać, że dostęp do wieży jest uzależniony od pogody i sezonu – nie zawsze będzie otwarta. Przed wizytą można to sprawdzić w kasie muzeum.

Dla kogo jest ten zamek

Zamek Książąt Pomorskich to miejsce które zadowoli różne grupy zwiedzających. Miłośnicy historii znajdą tutaj fascynującą opowieść o wzlotach i upadkach książęcej rezydencji, fani sztuki docenią kolekcję Witkacego i wystawę sztuki dawnej, a osoby zainteresowane codziennym życiem przeszłości mogą zagłębić się w ekspozycję o historii Słupska.

Rodziny z dziećmi również znajdą coś dla siebie – muzeum oferuje warsztaty muzealne (12 złotych za osobę) oraz wielkoformatowe gry edukacyjne (11 złotych za osobę). Trzeba je jednak wcześniej zgłosić w Dziale Edukacji i Promocji.

Sam budynek z zewnątrz też robi wrażenie. Przed zamkiem stoi pomnik Bogusława X z 2010 roku, a w ogrodach zamkowych można zobaczyć rzeźbę „Pędzące odyńce (Dziki)” z 1965 roku. W podziemiach działa restauracja – wygodna opcja na posiłek po zwiedzaniu.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Ceny biletów:

• Bilet normalny na wszystkie wystawy: 16 zł
• Bilet ulgowy: 10 zł
• Bilet tylko na jedną wystawę: 5 zł
• Wieża – bilet normalny: 5 zł
• Wieża – bilet ulgowy: 3 zł
• Oprowadzanie w języku polskim: 80 zł (po uprzednim zgłoszeniu)
• Warsztaty muzealne: 12 zł za osobę
• Wielkoformatowe gry edukacyjne: 11 zł za osobę

Adres: ul. Dominikańska 5/9, 76-200 Słupsk

Kontakt: telefon (59) 842 40 81

Zamek znajduje się w centrum Słupska, niedaleko rzeki Słupi. Do muzeum łatwo dojść pieszo z większości punktów miasta – znajduje się w odległości spaceru od głównych ulic handlowych i Starego Miasta. Dla zmotoryzowanych w okolicy dostępne są parkingi płatne.

Ile czasu zarezerwować: Na spokojne zwiedzenie wszystkich wystaw warto przeznaczyć około 2-3 godzin. Jeśli planuje się wejście na wieżę i wizytę w restauracji, można dodać kolejną godzinę. Miłośnicy Witkacego mogą spędzić przy jego pracach znacznie dłużej.

Zamek to jedno z ciekawszych muzeów na Pomorzu Środkowym, które łączy historię architektury, dzieje rodu Gryfitów i wyjątkową kolekcję sztuki. Warto zajrzeć tu planując wycieczkę do Słupska – zwłaszcza że bilet wstępu nie jest wygórowany, a różnorodność wystaw sprawia, że każdy znajdzie coś dla siebie.